Zamek

Siedlisko leży w południowo-wschodniej części Ziemi Lubuskiej utożsamianej z terytorium województwa zielonogórskiego.
Nazwa tej Ziemi pochodzi od plemienia Lubuszan, które zamieszkiwało okolice Sulęcina, Slubic oraz tereny po lewej stronie stronie Odry, gdzie leżał gród Lubusz, stolica plemienia. (obecnie Lebus w Niemczech)
Południową część Ziemi Lubuskiej, czyli tereny nad Odrą i Bobrem, zamieszkiwali Dziadoszanie, o których pisal w LY w. GeograjBawarski, że pobudowali tu silne umocnienia w postaci walów i 20 grodów warownych; wśród nich Glogów, Bytom, Krosno.
Od X do Xlll w. wszystkie ziemie leżące nad Odrą należaly do państwa polskiego i był to okres rozwoju tych ziem; na szlakach handlowych tętnilo życie. Grody nadodrzańskie stawiały dzielnie opór cesarstwu niemieckiemu za czasów Mieszka l, Boleslawa Chrobrego i Boleslawa Krzywoustego. Ziemia Lubuska zespolona ze Śląskiem przeżywała swój rozkwit także pod panowaniem książąt śląskich: Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego. Niestety, śmierć H. Pobożnego w bitwie z Tatarami pod Legnicą w 1241 r. zakończyla okres rozwoju. Najstarszy syn Henryka, Boleslaw Rogatka dla uzyskania pomocy zbrojnej pneciw bratu Wladyslawowi sprzedał w 1249 r. część Ziemi Lubuskiej Brandenburczykom (Slubice, Sulęcin, Rzepin). Byl to fakt fatalny w skutkach dla przyszlaści państwa polskiego.
Wkrótce musial zrzec się pozostałej części dziedzictwa na rzecz młodszego brata Konrada, który w 1251 r. utworzyl z tych ziem księstwo głogowskie.
Do 1331 r. zachowało ono niezależność, lecz po śmierci księcia Przemka uznano zwierzchność lenną Luksemburgów, królów Czech i Niemiec. W XIVI w. księstwo głogowskie wraz z całym Śląskiem przechodzi we władanie Habsburgów, a od 1740 r. zostaje włączone do Prus. Po rozbiorach Polski w 1772 r. dzieli los całego zaboru pruskiego.
Pierwsza wzmianka o Siedlisku znajduje się w akcie z 1298 r. o nabyciu kasztelanii bytomskiej przez
Henryka Ill księcia głogowskiego. Zamek jest tu określony jako "castrum Sedlscho ". (do tej nazwy nawiązano w 1948 r. po osiedleniu się tu Polaków używano nazwy Karolat). W 1361 r. kasztelanię bytomską bierze w dzierżawę Mikolaj Rechenberg i pozostaje ona w rękach tego rodu przez 100 lat.
W 1561 r. nabywa tę dzierżawę baron Fabian Schönaich, dowódca oddzialu zaciężnego liczącego 1500 rycerzy. F. Schönaich brał udział w wielu wyprawach wojennych, m. in. w wyprawach króla polskiego Zygmunta Ill Wazy przeciw Moskwie i Turcji. Fabian Schönaich był bezdzietny i spadkobiercą ucrzynił swojego bratanka Jerzego, któremu oprócz rozległych włości przekazał 15 tys. talarów.

Jerzy Schönaich był człowiekiem wykształconym; studiował w Wittemberdae i bliskie mu były idee protestantyzmu. Utrzymywał szerokie kontakty ze szlachtą śląską i czeską. (Urodzil się w Czechach).
W 1595 r. wykupuje dzierżawioną posiadłość i w 1597r. zleca Melchiorowi Deckenhardtowi budowę nowego zamku godnego wielkiego rodu . Dotąd był tu drewniany dworek na kamiennnych obmurowaniach. Projekty wszystkich wznoszonych przez barona Jerzego budowli i fortyfikacji opracował Walenty Saebisch.

Najstarsze jest skrzydło południowe zamku. Wybudowano najpierw jego część środkową zaakcentowaną pięknym kamiennym portalem i attyką. Ta część jest wysunięta ku południowi i ma dwie baszty, które pokryte były miedzianą blachą i z daleka widzialne od strony Odry. W części wschodniej tego skrzydła pomieszczona została reprezentacyjna sala balowa o sklepieniu wspartym na dwunastu pięknie rzeźbionych kolumnach z piaskowca. (Część z nich odnaleziono w czasie odgruzowywania). Na piętrze mieściły się pokoje starszego pana. Część wschodnia jak i zachodnia tego skrrydla zakończona byla wieżyczkami z kamienia polnego i cegly.

W drugim etapie budowy zamku w latach 1601 - 10 r. powstało 3-kondygnacyjne skrzydlo wschodnie i dom bramny. W domu. bramnym w części parterowej na osi znajduje się prxejazd prowadzący dalej przez skrzydło wschodnie na dziedziniec zamkowy. Przejazd obramowany jest kamiennym portalem z pięknym kartuszem herbowym pośrodku. Dom bramny stanowił integralną część obwarowań zamkowych; tu mieściła się zbrojownia. Natomiast w części piętrowej znajdowala się duża sala biblioteczna, do której Jerzy Schönaich sprowadził bogaty księgozbiór z Frankfurtu nad Menem.


W latach 1612 -14 r. powstały fortyfikacje w postaci murów kurtynowych z bastionami i fos. Budował je w/g planów Saebischa architekt Andnej Hindenberger. WXVII i XVlll w. fortyfikacje były remontowane i uzupełniane. W 1757 r. w miejsce mostu zwodzonego przed budynkiem bramnym powstał most murowany z balustradami upiększonymi rzeźbami postaci mitologiczrrych i lwów heraldycznych.
Kaplica zamkowa to ostatnia budowla wzniesiona za życia Jenego Schönbicha. Powstala w latach 1615 - 18 r. Znajduje się na pnedłużeniu skrzydła wschodniego w kierunku północnym. Jest to budowla renesansowa, ale w dekoracji zachowane są elementy gotyckie. Wspaniała kamieniarka w postaci obramowań okiennych, balustrad empor, ambony i tablicy inskrypcyjnej z panegirykiem poświęconym pomięci rycerza Fabiarra została wykonana przez ucznia Caspara Bergera z Legnicy.
Jerzy Schönaich zmarl 27 lutego 1619 r. Warto dodać, że ten wspanialy budowniczy zamku w Karolacie ma też wielkie zasługi w rozbudowie Bytomia. Z jego inicjatywy powstał tu nowy ratusz i piękne renesansowe kamieniczki wokól rynku. On ufundował szpital pod wezwaniem św. Jerzego, pierwszy stały most na Odrze oraz najokazalszą budowlę w mieście - gimnazjum z prawami akademickimi posiadajqce bursę dlo stu uczniów.

Dobra Schönaichów przeszly po śmierci barona Jerzego na kuzyna Jana. Był on również kalwinem, zwolennikiem króla Czech, któremu po klęsce pod Bialą Górą w 1620 r. pomógl w ucieczce. Naraził się przez to cesarzowi i stracił część majątku na rzecz jezuitów głogowskich. Musioł opuścić zamek w Karolacie i zamieszkal w divorku w Tarnowie Polskim, gdzie zmarl w 1631 r.
Po zakończeniu wojny 30-letniej w 1648 r. Hans Georg Schönaich odryskal dobra rodzinne. Zamek był
jednak częściowo spalony przez Szwedów, którzy go przez pewien czas zajmowali.

Okres ponownej świetności przeżywa zamek od 1710 r. za Jana Karola Schönaicha. Na jego polecenie architekt Wagner z Kożuchowa wznosi dwa nowe skrzydla: zachodnie i pólnocne. Do kaplicy dobudowana zostaje parterowa krypta, w której chowano odtąd członków rodu. Przedtem chowano ich w kaplicy kościoła w Bytomiu. W ten sposób cztery skrzydła zamknęły dziedziniec o wymiarach 56 x 46 m. W skrzydle zachodnim znajdowaty się pięknie urządzone pokoje gościnne. Nad centralnym wejściem umieszczono kartusz herbowy z datą 1715 r. Północne skrżydło centralnym przejazdem łączyło dziedziniec glówny z nowopowstałym dziedzińcem gospodarczym, przy którym znajdowda się okazała stajnia.
Jan Karol zajmował na dworze króla pruskiego stanowisko radcy konsystorskiego na okręg śląski. W 1740 r. uzyskał tytul książęcy, a jego ziemie stanowiły wolne baronostwo.

Po nim posiadłość przejął najstarszy syn Hans Karol. W rozbudowie zamku nie nastąpiły jui istotne zmiany.
W pierwszej polowie XVlll w. założony został piękny ogród ozdobny za skrzydłem południowym. W latach 1870-80 powstał w tym miejscu neorenesansowy ogród przylegający do wielkiej sali kolumnowej, stanowiący niejako jej przedłużenie w wolnej przestrzeni. W parku dokonano nowych nasadzeń; w efekcie powstał park krajobrazowy. W miejscu zachodniego odcinka fosy powstała aleja grabowa. Zadrzewiono również północną i wschodnią partię terenu ograniczonego fortyfikacjami. Południowy stok opadający ku Odrze obsadzono krzewami bzów, wzdłuż rzeki zalożono promenadę.

Dobra Schönaichów były rozległe; w/g Kodeksu Dyplomatycznego Śląska w ramach dóbr rycerskich Karolat-Bytom znajdowaly się wioski: Biecz, Bytom, Karolat, Bielawy, Dębianka, Grochowice, Borowiec, Lipiny, Radocin, Piękne Kąty, Różanówka, Tarnów Polski.
Ród Schöaichów dotrwał tu do stycznia 1945 r. W lutym 1945 r. wkroczyli do Karolatu żolnierze Armii Czerwonej i zamek zostad zajęty przez Komendanturę Wojskową. Gdy w kwietniu ruszyła ofensywa na Berlin, żolnierze wysadzili zamek niszcząc skrzydła: południowe, zachodnie i północne. Pozostało tylko skrzydło wschodnie, krypta i dom bramny.

W latach 1950-60 r. starano się zabezpieczyć zamek przed dalszym niszczeniem. Z inicjatywy Wojew. Konserwatora Zabytków oszklono okna, zabezpieczono wejścia, zreperowano dachy na istniejących budynkach.
Ciekawy okres przeżywa zamek w latach 1964 - 74 r., gdy siedzibę obrał tu sobie szczep harcerski im. Kornela Makuszyńskiego z Zielonej Góry z druhem Zbigniewem Czarnuchem. Piękny niszczejący zamek stał się bazą terenową Makusynów. Zabrali się dzielnie do odgruzowywania placów i zabezpieczania ruin. Organizowali turnieje rycerskie i widowiska plenerowe dla innych szczepów harcerskich i miejscowej ludności. Niestety, druh Czarnuch musial odejść z Zielonej Góry i szczep po pewnym czasie przestał istnieć.

W latach 1986 - 89 r. dzięki inicjatywie naczelnika gminy inż. Józefa Krajewskiego przeprowadzony został remont kapitalny istniejących budynków w oparciu o dokumentację techniczną Lubuskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego, które miało zamiar zmodernizować istniejące budynki, a nawet odbudować zniszczone skrzydła na ośrodek wczasowy dla swych prarcowników. Koszty przedsięwzięcia przerastały jednak ich możliwości finansowe. Teraz ograniczono się do remontu istniejących budynków uzupełniając dokumentację o instalacje c. o. i wod-kanalizac. Ustalono nowe funkcje pomieszczeń: kryptę grobową zadaptowano na kawiarnię, kaplicę na salę widoowiskową i koncertową, sale w skrzydle wschodni na pomieszczenia dla różnych sekcji Gminnego Ośrodka Kultury. W domu bramnym w pierwotnej sali bibliotecznej znów pojawiły się pólki z książkami, gdyż znalazła tu pomieszczenie Gminna Biblioteka Publiczna. Na drugim piętrze urządzono mieszkanie dla dozorcy. W ten sposób do starego zamku znów wrócilo życie.

Dane adresowe

Urząd Gminy Siedlisko
Plac Zamkowy 6
67-112 Siedlisko

 

NIP: 925-10-03-012
REGON: 970770385

Dane kontaktowe

Tel. 68 388 32 11 lub 18
Fax. 68 388 32 18
E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

BIP: bip.siedlisko.pl
WWW: siedlisko.pl

qrcode